سرطان سینه شایعترین سرطان در بین زنان و دومین عامل مرگ و میر ناشی از سرطان در میان زنان است . در این بین تشخیص زود هنگام و در مراحل ابتدایی بیماری به درمان بهتر و کاهش خطر مرگ ناشی از این بیماری کمک بسزایی می کند. یک را ه مطمئن برای شناسایی زود هنگام سرطان ها روش غربالگری است که سرطان سینه نیز از این قاعده مستثنی نبوده و امروزه کشور های توسعه یافته غربالگری سرطان سینه را در دستور کار خود قرار داده اند . در این طرح از  زنان 50 تا 70 سال دعوت به عمل می آید تا هر 2 سال یکبار برای انجام ماموگرافی و معاینات بالینی به مراکز معینی مراجعه نمایند.

سرطان سینه شایعترین سرطان در بین زنان و دومین عامل مرگ و میر ناشی از سرطان در میان زنان است . در این بین تشخیص زود هنگام و در مراحل ابتدایی بیماری به درمان بهتر و کاهش خطر مرگ ناشی از این بیماری کمک بسزایی می کند. یک را ه مطمئن برای شناسایی زود هنگام سرطان ها روش غربالگری است که سرطان سینه نیز از این قاعده مستثنی نبوده و امروزه کشور های توسعه یافته غربالگری سرطان سینه را در دستور کار خود قرار داده اند . در این طرح از  زنان 50 تا 70 سال دعوت به عمل می آید تا هر 2 سال یکبار برای انجام ماموگرافی و معاینات بالینی به مراکز معینی مراجعه نمایند.

مقدمه :  سرطان سینه شایعترین سرطان در بین زنان و دومین عامل مرگ و میر ناشی از سرطان در میان آنها است. این بیماری  سالانه گریبان 180000 زن در ایالات متحده آمریکا را می گیرد ، آمارها نشان می دهد از هر 9 زن یک نفر در طول عمر خود به یکی از انواع سرطان سینه مبتلا می شود . از آنجایی که سرطان سینه معمولا در مراحل پیشرفته و با ظهور علائم بالینی شناسایی می شود در صد بیمارانی که از مرگ  نجات می یابند بسیار کم است . از ریسک فاکتور های این سرطان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-     جنسیت فرد

2-     افزایش سن

3-      کشیدن سیگار و مصرف نوشیدنی های الکلی

4-      بارداری ، زایمان و شیردهی های بالالی 30 سال

5-      سابقه خانوادگی ( سرطان سینه در خواهر ، مادر و یا سابقه سرطان سینه در یکی از سینه ها ) که در این بین نقش سابقه خانوادگی پررنگ تر است .

تشخیص زود هنگام این بیماری همواره از چالش های پیشروی پزشکان بوده که امروزه با به کارگیری روش غربالگری سرطان سینه این مهم محقق شده است . برنامه غربالگری سرطان سینه مشتمل بر معاینات بالینی و نیز استفاده از روش  های تصویر برداری مانند مامو گرافی با توجه به ویژگی های منحصر به فرد آن ( صرف کمترین زمان ، دقت در تشخیص ) بیشتر مورد توجه قرار گرفته است به طوری که انجام مامو گرافی رکن اصلی برنامه های غربالگری سرطان سینه به شمار می رود . با استفاده از مامو گرافی می توان سرطان سینه را در مراحل ابتدایی و در شرایطی که تومور آنقدر کوچک است که توسط پزشک و معاینات بالینی قابل شناسایی نیست تشخیص داد. در این طرح زنان 50 تا 70 سال برای انجام ماموگرافی و معاینات بالینی به مراکز  غربالگری دعوت می شوند.

 مواد و روش ها:

در برنامه غربالگری سرطان سینه در کشور های توسعه یافته معمولا زنان بین سنین 50 تا 70 سالگی ( البته سازمان های بهداشتی در پی آنند که این گستره  سنی را به 47 تا 73 سالگی تغییر دهند ) به مراکز دعوت می شوند تا به صورت رایگانی تحت انجام ماموگرافی و معاینات بالینی قرار گیرند. معمولا اولین دوره غربالگری از پنجاهمین سال تولد فرد شروع می شود و از آن پس بسته به شرایط و برنامه غربالگری هر کشور به شرکت کنندگان توصیه می شود که هر 2 یا 3 سال یکبار برای غربالگری های بعدی مراجعه نمایند. هر چند سن پایه برای غربالگری 50 سال تعریف شده است اما در افرادی که خطر ابتلا به سرطان در آنها به دلیل داشتن سوابق خانوادگی ، غربالگری از سن 30 یا 35 سالگی با انجام ماموگرافی و بیش از آن با معاینات بالینی توصیه می شود . شاید این سوال مطرح شود که چرا زنان جوان تر دعوت نمی شوند؟

 در زنان جوان به دلیل دانسیته زیاد بافت سینه ای ماموگرافی روش تشخیصی مناسبی به شمار نمی رود و  انجام ماموگرافی برای این سنین میتواند از ریسک فاکتور ها باشد ضمن آنکه  خطر ابتلا به سرطان سینه با افزایش سن افزایش میابد. ( 80 % سرطان های سینه در سنین بالای 50 سال رخ می دهند. ) اما در موارد خاص از روش MRI  بهره می گیرند که در تصویر برداری از بافت سینه ای با دانسیته زیاد روشی اختصاصی و مناسب است . یک واحد غربالگری ممکن است در بیمارستان یا درمانگاه مستقر باشد و یا در غالب واحد های سیار از داوطلبان استقبال نماید. در هنگام ورود داوطلبان به مراکز غربالگری ابتدا پرونده ای که شامل اطلاعات شخصی ، ارزیابی فرد از نظر ریسک  فاکتور ها تکمیل می شود . سپس یک تکنولوژیست رادیولوژی در خصوص مراحل و نحوه انجام ماموگرافی توضیحاتی را به مراجعه کننده داده و پاسخگوی سوالات احتمالی وی خواهد بود. انجام مامو گرافی ممکن است با اندکی درد در هنگام فشردن بافت سینه همراه باشد که این احساس درد در حدی نیست که داوطلب آزرده شود.

تصاویر ماموگرافی در دو نما و از هر دو بافت سینه دو طرف تهیه می شود که تصاویر بافت سینه ای چپ و راست با هم و با تصاویر ماموگرافی دوره قبل ( کلیشه های ماموگرافی معمولا به مدت 8 سال در مراکز غربالگری بایگانی می شوند ..) مقایسه و هر گونه تغییرات در بافت مورد بررسی قرار می گیرد . در تشخیص تصاویر ماموگرافی از دو رادیولوژیست آگاه و مسلط به ناهنجاری های بافت سینه ای بهره می گیرند و در شرایط ی که دو رادیولوژیست در تشخیص نهایی اتفاق نظر نداشته باشند از فرد سوم کمک می گیرند.

 تمام فرایند غربالگری زمانی در حدود نیم تا یک ساعت را طلب می کند . معمولا پاسخ هر دوره از غربالگری تا دو هفته بعد از انجام آزمون به دست داوطلبان می رسد. گاهی ممکن است برخی داوطلبان برای بررسی های بیشتر به مراکز فراخوانده شوند البته هرگونه فراخوان مجدد به معنای وجود یک ضایعه بدخیم و یا سرطان نیست . بلکه ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. برابر آمارها از هر 8 زنی که برای بررسی مجدد فراخوانده می شوند 7 مورد آنها سرطان ندارند. و تغییرات خوش خیم بوده .

آزمایشات تکمیلی شامل آزمایشات بالینی ماموگرافی های اضافی از زوایای مختلف و گاهی همراه با بزرگنمایی و در صورت لزوم بیوپسی است . 70% از زنانی که برای بیوپسی پیگیری مراجعه میکنند سرطان ندارند. معمولا در اولین دوره غربالگری 95 % نرمال بوده و برای نوبت بعدی دعوت می شوند.

وقتی سرطان کشف شد :

 در صورتی که سرطان کشف شود بیمار به جراح معرفی میشود تا در خصوص درمان های ممکن مشورت نمایند. درمان های شامل جراحی Lumpectomy  که در آن تنها Lump  درگیر و مقدار کمی از بافت اطراف را بر می دارند ، Mastectomy که در این جراحی تمامی بافت سینه طرف درگیر را برمیدارند. گاهی اوقات درمان جراحی توام با رادیو تراپی ، شیمی درمانی ، هورمون تراپی یا ترکیبی از این روشها ست که با توجه به شرایط بیمار تعیین می شود .

یافته ها :

 اجرای طرح غربالگری سرطان سینه در جوامع پیشرفته دنیا و تشخیص زود هنگام این بیماری کاهش چشمگیری را در مرگ ناشی از این سرطان به دنبال داشته است . در سال 2007 در انگلستان 46000 مورد سرطان سینه گزارش شده ( به طور متوسط هر 11 دقیقه 1 مورد ) است. سرطان سینه در UK 12000  مورد مرگ را در سال بدنبال دارد. طبق گزارشات برنامه غربالگری سرطان سینه  NHS  با اجرای این طرح هر ساله می توان 10000 سرطان سینه را در مراحل اولیه شناسایی و جان 1400 نفر را در UK  در سال 2007 میلادی 9/1 میلیون نفر و  در سال 2008 نیز 2/2 میلیون نفر به این طرح دعوت شده اند که از این بین 7/1 میلیون نفر استقبال کردند. با وجود غربالگری سرطان سینه با استقبال در خور توجهی از سوی مردم و مسئولان مواجه شده است اما مدریت طرح NHS  در  UK  اعلام داشته که به طور میانگین از هر 4 نفر که برای غربالگری دعوت می شوند یک نفر به موضوع اهمیت نداده و مراجعه نمی کند. در انگلستان مرگ ناشی از سرطان سینه در زنان 50 تا 69 سال 13 % کاهش یافته است . در اوایل سال 1980 در امریکا که تنها 13 % از زنان امریکا آن هم بصورت اتفاقی تحت انجام ماموگرافی قرار گرفتند تومورهایی در اندازه های 2 تا 3 سانتی متر ی کشف می شد ، در اواخر 1990 که ماموگرافی به طور منظم انجام میشد اندازه تومورهای کشف شده به 2 سانتی متر تقلیل یافت و در بیشتر مواردی که امروزه کشف می شوند سرطان در مراحل اولیه است و هنوز به سایر اعضا سرایت نکرده است.

بحث:

امروزه انجام طرح غربالگری سرطان سینه در کشور های در حال توسعه نیز در حال انجام است و در کشور هایی که دارای سطح مراقبت بهداشتی بالا مانند سوئد هستند میزان مشارکت زنان 98 درصد است و این سبب کاهش میزان مرگ و میر به میزان 30 تا 35 درصد شده است.

 منبع:  فصلنامه تخصصی انجمن علوم پرتونگاری ایران